Số lượng truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 36


Hôm nayHôm nay : 451

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 11391

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 724318

Giới thiệu

Đôi nét về giáo sư Cao Ngọc Lân

ĐÔI NÉT GIỚI THIỆU VỀ GIÁO SƯ, TIẾN SĨ CAO NGỌC LÂN Họ và tên:                 CAO NGỌC LÂN           Giới tính: Nam Ngày, tháng, năm...

Giao su Cao Ngoc Lan

Trang nhất Bài viết» Văn hóa»

NGHI LỄ ĐƯA ÔNG TÁO VỀ TRỜI (23 THÁNG CHẠP)

Thứ ba - 14/01/2014 23:43
Hầu như gia đình người Việt nào cũng thờ cúng Táo Quân (vị thần trông coi bếp núc và định phúc họa cho gia đình) bên cạnh việc thờ cúng gia tiên. Táo Quân chính là hiện thân của sự no ấm, sung túc của gia đình thông qua công việc bếp núc. Nhân dịp Tết Ông Táo 23 tháng Chạp sắp đến, chúng tôi gửi tặng bạn đọc bài viết: “NGHI LỄ ĐƯA ÔNG TÁO VỀ TRỜI (23 THÁNG CHẠP)”. Bài viết được trích từ cuốn sách: “Hành trình đến với Đức Phật” của đồng tác giả Cao Ngọc Lân - Cao Vũ Minh, Nhà xuất bản Lao Động phát hành năm 2014.
NGHI LỄ ĐƯA ÔNG TÁO VỀ TRỜI (23 THÁNG CHẠP)
1. Táo Quân
Táo Quân hay Ông Táo trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam và Trung Hoa được xem là vị thần cai quản việc bếp núc trong mỗi nhà. Táo có nghĩa là bếp. Việt Nam và Trung Hoa có những truyền thuyết về Táo Quân khác nhau.
Về giới tính, người dân Phúc Kiến, Giang Tây cho rằng Táo là nữ thần, gọi là “Táo Quân Lão Mẫu” hoặc “Táo Quân Thái Thái”. Theo Thái Bình Ngũ Lãm trích từ Ngũ Kinh dĩ nghĩa, Trịnh Huyền cho Táo Thần là “lão phụ” tức một người đàn bà. Hứa Thận, nhà ngôn ngữ đời Đông Hán, thì cho rằng: “Táo Thần họ Tô tên Cát Lợi, phu nhân của Táo Thần họ Vương tên Bác Giáp” và hình tượng Táo Thần là người đàn ông. Người vùng Ninh Hóa và một số vùng khác thì vẫn tôn thờ nữ thần, có thể họ cho rằng Táo Thần chuyên lo việc bếp núc nên phải là nữ giới.
Táo Quân trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc nhưng được Việt hóa thành sự tích “hai ông một bà” - vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp núc. Tuy vậy người dân vẫn quen gọi chung là Táo Quân hoặc Ông Táo do kết quả của thuyết tam vị nhất thể (thuyết Ba ngôi) khá phổ biến trong các tín ngưỡng. Bếp là bản nguyên của nhà khi người nguyên thủy có lửa và đều dựa trên nền móng là đất.
Ở Việt Nam, sự tích Táo Quân được truyền khẩu, rồi ghi chép, do đó có những sự khác nhau về tình tiết. Tuy nhiên, nội dung chính được tóm tắt như sau:
Trọng Cao có vợ là Thị Nhi ăn ở với nhau đã lâu mà không con, nên sinh ra buồn phiền, hay cãi cọ. Một hôm, Trọng Cao giận quá, đánh vợ. Thị Nhi bỏ nhà ra đi sau đó gặp và bằng lòng làm vợ Phạm Lang. Khi Trọng Cao hết giận vợ, nghĩ lại mình cũng có lỗi nên đi tìm vợ. Khi đi tìm vì tiền bạc đem theo đều tiêu hết nên Trọng Cao đành phải đi ăn xin.
Khi Trọng Cao đến ăn xin nhà Thị Nhi, thì hai bên nhận ra nhau. Thị Nhi rước Trọng Cao vào nhà, hai người kể chuyện và Thị Nhi tỏ lòng ân hận vì đã trót lấy Phạm Lang làm chồng.
Phạm Lang trở về nhà, sợ chồng bắt gặp Trọng Cao nơi đây thì khó giải thích, nên Thị Nhi bảo Trọng Cao ẩn trong đống rơm ngoài vườn. Phạm Lang về nhà liền ra đốt đống rơm để lấy tro bón ruộng. Trọng Cao vì mệt nên ngủ quên, do đó bị thiêu chết. Thị Nhi trong nhà chạy ra thấy Trọng Cao đã chết bởi sự sắp đặt của mình nên nhào vào đống rơm đang cháy để chết theo. Phạm Lang gặp tình cảnh quá bất ngờ, thấy vợ chết không biết tính sao, liền nhảy vào đống rơm đang cháy để chết theo vợ.
Linh hồn của ba vị được đưa lên gặp Ngọc Hoàng. Ngọc Hoàng thấy ba người đều có nghĩa, nên sắc phong cho làm Táo Quân, gọi chung là: Định Phúc Táo Quân, nhưng mỗi người giữ một việc:  
- Phạm Lang làm Thổ Công, trông coi việc bếp. Danh hiệu: Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
- Trọng Cao làm Thổ Địa, trông coi việc nhà cửa. Danh hiệu: Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần.
- Thị Nhi làm Thổ Kỳ, trông coi việc chợ búa. Danh hiệu: Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức Chánh Thần.
Người Việt quan niệm ba vị thần Táo định đoạt phước đức cho gia đình, phước đức này do việc làm đúng đạo lý của gia chủ và những người trong nhà. Bàn thờ Táo Quân thường đặt gần bếp, cho nên còn được gọi là Vua Bếp. Hàng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo Quân sẽ lên thiên đình để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong nhà của gia chủ với Ngọc Hoàng nên có nơi gọi ngày này là Tết Ông Công, Ông Táo. Vị Táo Quân quanh năm chỉ ở trong bếp, biết hết mọi chuyện trong nhà, cho nên để Vua Bếp tâu lên Ngọc Hoàng cho mình được nhiều điều may mắn trong năm mới, người ta thường làm lễ tiễn đưa ông Táo về chầu Trời rất trọng thể. Lễ vật cúng Táo Quân gồm có: mũ ông Công ba gồm hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà. Mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh chuồn, mũ Táo bà thì không có cánh chuồn. Những đồ “vàng mã” này (mũ, áo, hia và một số vàng thoi bằng giấy) sẽ được đốt đi sau lễ cúng ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp cùng với bài vị cũ. Sau đó người ta lập bài vị mới cho Táo Công.
Ngoài ra, để các ông và các bà Táo có phương tiện về chầu trời, người ta còn cúng một con cá chép còn sống, ngụ ý là cá chép sẽ hóa rồng đưa ông Táo về trời. Cá chép này sau khi cúng sẽ mang đi phóng sinh.
2. Thờ cúng Táo Quân
Táo Quân được các gia đình cúng lễ quanh năm, vào các dịp sóc, vọng thường hương hoa oản quả. Những dịp lễ tết giỗ chạp hay có công to việc lớn trong nhà có thể cúng chay hoặc cúng mặn tuỳ nghi.
Trong năm, dịp lễ long trọng nhất dành riêng cho Táo Quân chính là tết ông Công ông Táo vào 23 tháng chạp. Theo tín ngưỡng cổ truyền, đây là ngày Táo Quân lên trời báo cáo Ngọc Hoàng Thượng đế những điều tai nghe mắt thấy ở trần gian, những hành vi, việc làm tốt, xấu của các thành viên trong gia đình trong năm một cách khách quan, trung thực. Phương tiện để Táo Quân lên trời là cá chép vàng được hiểu là ngựa của các ngài. Tết ông Công ông Táo làm to nhỏ, chay mặn tùy khả năng mỗi gia đình, nhưng dứt khoát phải có bộ mã Táo Quân mới. Sau khi cúng Táo Quân, người ta hóa mã, đồng thời hóa cả bộ mã năm trước. Tục lệ cúng Táo Quân ở Trung Hoa có nét khác Việt Nam. Vào ngày Táo Quân lên trời, họ thường “hối lộ” Táo Quân bằng cách khi hóa mã thì đốt thêm gói kẹo để Táo Quân sẽ nói những lời dịu ngọt nhằm giảm nhẹ tội cho họ.
Ngày nay, việc cúng Táo Quân ở mỗi gia đình người Việt vẫn diễn ra, song hình thức đã có nhiều thay đổi. Thường các gia đình nhỏ (không phải trưởng họ, trưởng tộc) chỉ có một bát nhang thờ thần linh hoặc ba bát nhang gồm thờ Phật, thờ thần linh và thờ gia tiên. Như vậy, bát nhang dành riêng cho Thổ Công không thấy xuất hiện. Giờ đây, thờ Thổ Công được  hiểu là thần thuộc thần linh nói chung. Khi cúng, người ta khấn luôn cả ba vị Táo Quân. Chỉ dịp tết 23 tháng Chạp, người ta mới cúng riêng Táo Quân nhưng vẫn khấn chung với các vị thần linh và gia tiên của họ. Việc thờ bộ mã Táo Quân dường như không mấy gia đình duy trì. Thường sau khi cúng, mã được hóa luôn và đến tận 23 tháng Chạp năm sau, người ta mới mua bộ mã khác để cúng. Phương tiện cho Táo Quân lên trời được giản đơn hóa bằng cá chép vàng (đồ mã) đính kèm cùng mũ, hia của Táo Quân. Người ta cũng không phân biệt rạch ròi đâu là mũ ông, đâu là mũ bà và cũng chẳng mấy quan tâm xem mũ đó ứng với màu gì trong ngũ hành. Đơn giản chỉ là bộ mã gồm 3 chiếc mũ đều có cánh chuồn, hia và cá chép vàng đính kèm. Nhiều gia đình còn mua thêm cá chép sống, thả vào bát (chậu) nước đặt trước ban thờ. Sau khi hóa mã, người ta đem 3 con cá chép ra sông hồ phóng sinh với ý nghĩa cá chép hóa rồng, đưa Táo Quân lên trời. Cũng xuất hiện hình thức khác đối với phương tiện của Táo Quân, một số gia đình mua cá chép nhưng là cá to, rán lên, trở thành đồ lễ cúng Táo Quân, cũng là phương tiện của Táo Quân về trời. Sau đó, cả gia đình thụ lộc vui vẻ.
Lễ cúng Táo Quân ngày 23 tháng Chạp được gọi là Tết ông Công ông Táo mang tính cách chuyển giao năm cũ, đón chào năm mới. Chỉ từ ngày này, người ta mới coi những ngày tết đã bắt đầu, bắt đầu sắm tết, đòi nợ, sửa sang mồ mả… chuẩn bị cho chiều 30 là thời điểm đón ông Công ông Táo trở về trần gian làm nhiệm vụ năm mới.
Hình ảnh Táo Quân - vua bếp cũng trở nên gần gũi với cuộc sống hiện đại hơn với quan niệm gia đình nào được Táo Quân phù hộ nhiều thì hạnh phúc, yên ổn, thành đạt, bếp đỏ lửa mỗi ngày. Những gia đình không có điều kiện đỏ lửa mỗi ngày để ông vua bếp làm nhiệm vụ thì ngầm hiểu là Táo Quân chưa hoàn thành nhiệm vụ giữ gìn tổ ẩm gia đình một cách trọn vẹn. Và dường như lúc này Táo Quân chính là hình ảnh ngọn lửa bếp ga reo vang trong bếp mỗi ngày chăng?
Một hình thức khác của việc thờ cúng Thổ Công là thờ ông Địa, cũng gọi là ông Thổ hoặc gọi đầy đủ là Thổ Công. Người ta tin rằng ông Địa - Thổ Công là chủ đất nơi mình sinh sống, do đó nếu được ông Địa phù hộ thì làm ăn khấm khá và toàn gia mạnh khỏe. Ông Địa được đặt một bát nhang riêng trên ban thờ và được hưởng hương hoa oản quả, lễ lạt vào tất cả các dịp lễ của gia đình trong năm. Ở một số thành thị việc thờ cúng ông Địa được hình tượng hóa bằng tượng (nhiều chất liệu khác nhau) một ông già to béo, bụng phệ, vẻ mặt tươi cười thoải mái. Ông Địa được đặt trên ban thờ hoặc nơi nào đó thuận lợi cho việc thờ cúng. Có khi ông Địa được đặt thờ cùng vị thần Tài để tiện việc hương khói hằng ngày.
 
3. Cách cúng Ông Táo và sắm lễ
Cúng ông Táo phải đặt trong bếp, khi cúng phải bật bếp lên cho cháy rực, mâm cỗ đề huề thì cả nhà quanh năm no ấm. Có người thì vừa đặt một mâm cúng trong bếp và thêm một mâm khác cúng trên bàn thờ.
Người Việt quan niệm ba vị Thần Táo định đoạt phước đức cho gia đình, phước đức này do việc làm đúng đạo lý của gia chủ và những người trong nhà. Bàn thờ thường đặt gần bếp, cho nên còn được gọi là Vua Bếp. Hàng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo Quân sẽ lên thiên đình để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong nhà của gia chủ với Thượng Đế (hay ông Trời), nên có nơi gọi ngày này là Tết ông  Công, Ông Táo.
Vị Táo Quân quanh năm chỉ ở trong bếp, biết hết mọi chuyện trong nhà, cho nên để Vua Bếp “phù trợ” cho mình được nhiều điều may mắn trong năm mới, người ta thường làm lễ tiễn đưa ông Táo về chầu Trời rất trọng thể. Lễ vật cúng Táo Quân gồm có: mũ ông Công ba cỗ hay ba chiếc: hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà. Mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh chuồn, mũ Táo bà thì không có cánh chuồn. Những mũ này được trang sức với các gương nhỏ hình tròn lóng lánh và những giây kim tuyến màu sắc sặc sỡ. Để giản tiện, cũng có khi người ta chỉ cúng tượng trưng một cỗ mũ ông Công (có hai cánh chuồn) lại kèm theo một chiếc áo và một đôi hia bằng giấy. Những đồ “vàng mã” này (mũ, áo, hia và một số vàng thoi bằng giấy) sẽ được đốt đi sau lễ cúng ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp cùng với bài vị cũ. Sau đó người ta lập bài vị mới cho Táo Công.
Theo tục xưa, riêng đối với những nhà có trẻ con, người ta còn cúng Táo Quân một con gà luộc nữa. Gà luộc này phải thuộc loại gà cồ mới tập gáy (tức gà mới lớn) để ngụ ý nhờ Táo Quân xin với Ngọc Hoàng Thượng Đế cho đứa trẻ sau này lớn lên có nhiều nghị lực và sinh khí hiên ngang như con gà cồ vậy. Ngoài ra, để các ông và các bà Táo có phương tiện về chầu trời, ở miền Bắc người ta còn cúng một con cá chép còn sống thả trong chậu nước, ngụ ý “cá chép hóa rồng” đưa ông Táo về trời. Con cá chép này sẽ được “phóng sinh” (thả ra ao hồ hay ra sông sau khi cúng).
Ở miền Trung, người ta cúng một con ngựa bằng giấy với yên, cương đầy đủ còn ở miền Nam thì đơn giản hơn, chỉ cúng mũ, áo và đôi hia bằng giấy là đủ. Tùy theo từng gia cảnh, ngoài các lễ vật chính kể trên, người ta hoặc làm lễ mặn (với xôi gà, chân giò luộc, các món nấu nấm, măng...) hay lễ chay (với trầu cau, hoa, quả, giấy vàng, giấy bạc...) để tiễn Táo Quân. Một mâm cỗ mặn cúng ông Công ông Táo thường thấy nhất là: một dĩa gạo, một dĩa muối, 5 lạng thịt vai luộc, một bát canh, một dĩa xào thập cẩm, một dĩa giò, một con cá chép rán (hoặc cá chép sống), một dĩa xôi gấc, một chén chè, một  dĩa hoa quả, một ấm trà sen, 3 chén rượu, một quả bưởi, một quả cau, một lá trầu, một lọ hoa đào nhỏ, một tập giấy tiền, vàng mã.
 
4. Nội dung văn cúng ông Táo
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Kính lạy Ngài Đông trù tư mệnh Táo phủ thần quân.  
Tín chủ chúng con là: (họ tên người khấn)…………………Ngụ tại:………………
Nhân ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật xiêm hài áo mũ, nghi lễ cung trần, dâng lêng trước án, dâng hiến tôn thần, đốt nén tâm hương dốc lòng bái thỉnh. Chúng con kính mời:
Ngài Đông trù tư mệnh Táo phủ thần quân giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Phỏng theo lệ cũ, ngài là vị chủ, ngũ tự gia thần, soi xét lòng trần, Táo quân chứng giám. Trong năm sai phạm, các tội lỗi lầm, cúi xin tôn thần, gia ân châm chước. Ban lộc ban phước, phù hộ toàn gia, trai gái trẻ già, an ninh khang thái. Giải tấm lòng thành, cúi xin chứng giám. Chúng con lễ bạc tâm thành kính lễ cầu xin, mong tôn Thần phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Cẩn cáo
Sau khi bày lễ, thắp nhang, khấn xong, đợi hương tàn, thắp thêm tuần nhang nữa rồi lễ tạ và hóa vàng, thả cá chép ra hồ ao, sông suối để cá chở Ông Táo lên trời.                                                                        
 

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Design by Pcduchiep